Ile kosztuje opinia biegłego sądowego? Koszty, zaliczka i kto płaci w 2026 roku

Ile kosztuje opinia biegłego sądowego? Opinia biegłego powołanego przez sąd lub organ postępowania przygotowawczego nie ma jednej ceny: kosztuje tyle, ile wynosi iloczyn godzin pracy i stawki biegłego – w 2026 r. od 32,32 zł do 99,28 zł brutto za godzinę – albo kwota z taryfy zryczałtowanej, powiększona o wydatki i ewentualny VAT [1][2]. W prostych sprawach to kilkaset złotych, w złożonych opiniach – kilka tysięcy złotych i więcej. 

Wyjaśniamy, jak organ wylicza koszt opinii, kto i kiedy płaci zaliczkę, kto ostatecznie ponosi koszty w sprawie cywilnej i karnej oraz jak je zakwestionować. Opisujemy też, ile kosztuje i co daje prywatna ekspertyza dla klienta indywidualnego. Piszemy jako Biuro Ekspertyz Sądowych – instytucja specjalistyczna, która przygotowuje opinie zarówno dla sądów i prokuratur oraz innych organów procesowych, jak i dla osób prywatnych. 

Najważniejsze wnioski 

• Koszt opinii to godziny pracy razy stawka biegłego (32,32–45,67 zł, a ze stopniem lub tytułem naukowym 64,44–99,28 zł za godzinę) albo kwota z taryfy, plus wydatki i VAT [1][2]. 

• W sprawie cywilnej zaliczkę płaci strona, która wnosi o dowód z opinii; jeśli jej nie wpłaci, sąd pominie ten dowód [3]. 

• Na zarządzenie przewodniczącego o wysokości zaliczki nie przysługuje zażalenie (uchwała SN z 20 maja 2026 r., III CZP 42/25) [4]. 

• Prywatna opinia nie zastępuje opinii biegłego sądowego [6], ale jej koszt może podlegać zwrotowi od ubezpieczyciela OC, jeśli była niezbędna do efektywnego dochodzenia odszkodowania [7]. 

Ile kosztuje opinia biegłego powołanego przez sąd? 

Koszt opinii biegłego powołanego przez sąd to suma wynagrodzenia biegłego, zwrotu jego niezbędnych wydatków i – gdy biegły jest podatnikiem VAT – podatku od towarów i usług [8]. Wynagrodzenie liczy się według stawki godzinowej albo taryfy zryczałtowanej, wyrażonych w procencie kwoty bazowej, która w 2026 r. wynosi 1 935,26 zł [8][2]. 

Stawki godzinowe 

Stawka podstawowa to 1,67–2,36% kwoty bazowej, czyli 32,32–45,67 zł za godzinę; biegły ze stopniem doktora otrzymuje 3,33% (64,44 zł), z habilitacją 4,02% (77,80 zł), a z tytułem profesora 5,13% (99,28 zł) [1]. Gdy problem jest szczególnie złożony, sąd może podwyższyć stawkę do 50% [1]. 

Taryfy zryczałtowane 

Część czynności, m.in. medycznych, laboratoryjnych i geodezyjnych, rozlicza się ryczałtem – np. opinia lekarska wydana wyłącznie na podstawie akt sprawy kosztuje 6,65–28,25% kwoty bazowej, czyli 128,69–546,71 zł [1]. Ryczałtem rozlicza się też badania DNA: podstawowe badanie markerów genetycznych w sprawie o ustalenie ojcostwa to 12,33% kwoty bazowej za jedną osobę [1]. 

Źródło: [1], [2]; obliczenia własne. Liczba godzin w przykładach jest umowna – w konkretnej sprawie ocenia ją sąd. 

Do tych kwot dochodzą udokumentowane wydatki biegłego – materiały, amortyzacja aparatury, dojazd na miejsce czynności – oraz koszty jego stawiennictwa w sądzie [1][8]. 

Kto płaci za opinię biegłego sądowego w sprawie cywilnej? 

W sprawie cywilnej opinię najpierw finansuje zaliczką strona, która wnosi o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, a ostatecznie koszty rozlicza się według wyniku sprawy [3][5]. Wyjątki dotyczą m.in. dowodów dopuszczanych z urzędu, spraw pracowniczych i z ubezpieczeń społecznych oraz stron zwolnionych od kosztów. 

Zaliczka na opinię biegłego 

Strona wnosząca o czynność połączoną z wydatkami musi uiścić zaliczkę w wysokości i terminie oznaczonym przez sąd; jeśli o dowód wnosi kilka stron, sąd rozkłada zaliczkę w równych częściach lub w innym stosunku [3]. Termin wyznacza przewodniczący – nie dłuższy niż dwa tygodnie – a gdy wydatki okażą się wyższe, wzywa do uzupełnienia zaliczki [3]. 

Bez wpłaty sąd nie przeprowadzi dowodu, bo w razie nieuiszczenia zaliczki pomija czynność połączoną z wydatkami [3]. Inaczej jest przy dowodzie dopuszczonym z urzędu: kwotę na wydatki tymczasowo wykłada Skarb Państwa, a sąd rozlicza ją w orzeczeniu kończącym postępowanie [4]. 

Porada eksperta Biura Ekspertyz Sądowych: Wysokość zaliczki i późniejszy rachunek biegłego zależą przede wszystkim od tego, ile pracy wymaga teza dowodowa. Zanim złożysz wniosek, sformułuj konkretne pytania do biegłego i zadbaj, by w aktach znalazła się kompletna dokumentacja – każde wezwanie do uzupełnienia materiału to dodatkowe godziny i tygodnie. Jeśli nie wiesz, jakiej specjalności biegłego potrzebujesz, skonsultuj sprawę z ekspertem jeszcze przed sformułowaniem wniosku dowodowego. 

Rozliczenie po zakończeniu sprawy 

Po wyroku przegrywający zwraca przeciwnikowi koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (art. 98 § 1 k.p.c.), w tym wpłacone zaliczki na biegłego. Kosztami, których strona nie miała obowiązku uiścić, sąd obciąża przeciwnika, jeśli są ku temu podstawy; w przeciwnym razie nakazuje je ściągnąć z roszczenia zasądzonego na rzecz strony, której czynność spowodowała ich powstanie [5]. 

W ugodzie sądowej strony mogą same ustalić, kto i w jakiej części poniesie nieuiszczone koszty; jeśli tego nie zrobią, dzielą je po połowie [5]. 

Sprawy pracownicze i z ubezpieczeń społecznych 

Pracownik wnoszący powództwo i strona wnosząca odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych co do zasady nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych [5]. W sprawach pracowniczych wydatki obciążające pracownika tymczasowo pokrywa Skarb Państwa, a w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych wydatki ponosi Skarb Państwa [5]. Dotyczy to m.in. częstych w sprawach rentowych opinii z zakresu medycyny. 

Zwolnienie od kosztów sądowych 

Osoba fizyczna może domagać się zwolnienia od kosztów, jeśli złoży oświadczenie, że nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny; do wniosku dołącza oświadczenie o stanie rodzinnym, majątku, dochodach i źródłach utrzymania według urzędowego wzoru [5]. Strona zwolniona w całości nie ponosi wydatków, które tymczasowo obciążają Skarb Państwa [5]. Zwolnienie nie zwalnia jednak z obowiązku zwrotu kosztów procesu przeciwnikowi, jeśli sprawa zostanie przegrana [5]. 

Czy można zakwestionować zaliczkę lub wynagrodzenie biegłego? 

Wysokości zaliczki nie można zaskarżyć zażaleniem – na zarządzenie przewodniczącego oznaczające wysokość zaliczki zażalenie nie przysługuje (uchwała SN z 20 maja 2026 r., III CZP 42/25) [4]. Uchwała odchodzi od poglądu z 2019 r., wyrażonego na gruncie wcześniejszego brzmienia przepisów [4]. 

Strona nie zostaje jednak bez ochrony: zasadność obciążenia jej zaliczką albo sam wymiar zaliczki, wyraźnie przekraczający rzeczywistą potrzebę, może podważać w środku zaskarżenia od orzeczenia wydanego po pominięciu dowodu [4]. 

Wynagrodzenie biegłego 

Na postanowienie w przedmiocie wynagrodzenia biegłego przysługuje zażalenie do innego składu sądu pierwszej instancji (art. 394¹ᵃ § 1 pkt 9 k.p.c.) [4]. Warto też pilnować wcześniejszego etapu: jeśli biegły w ciągu tygodnia od zlecenia zażąda wyższego wynagrodzenia, opinię za tę kwotę zleca się dopiero po zgodzie stron i wpłacie zaliczki, a przy żądaniu do 5000 zł wystarczy wpłata jednej strony [8]. Kwota, na którą strony się zgodziły, wiąże sąd [8]. 

Wadliwa opinia 

Jeśli opinia jest nierzetelna albo złożona ze znacznym nieusprawiedliwionym opóźnieniem, wynagrodzenie biegłego ulega obniżeniu, a w szczególnie rażących przypadkach sąd może go odmówić [8]. Przy rażących błędach lub niezgodności z treścią zlecenia wynagrodzenie ani zwrot wydatków nie przysługują [8]. Strona, która ma ponieść koszty, może te okoliczności podnosić w zażaleniu na postanowienie o wynagrodzeniu. 

Kto płaci za biegłego w sprawie karnej? 

W sprawie karnej koszty opinii najpierw pokrywa Skarb Państwa: jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, wszelkie wydatki wykłada on tymczasowo, a należności biegłych lub instytucji wyznaczonych do wydania opinii należą do wydatków Skarbu Państwa [9]. Wydatki te wchodzą w skład kosztów sądowych rozliczanych w orzeczeniu kończącym postępowanie. Gdy sprawa kończy się na etapie postępowania przygotowawczego, np. umorzeniem przez prokuratora, rozlicza się je w postanowieniu kończącym to postępowanie [9][10].

Skazanie, uniewinnienie, umorzenie 

Od skazanego w sprawie z oskarżenia publicznego sąd zasądza koszty sądowe na rzecz Skarbu Państwa – obejmują one także wynagrodzenie biegłych [10][9]. W razie uniewinnienia lub umorzenia postępowania w sprawie z oskarżenia publicznego koszty procesu ponosi co do zasady Skarb Państwa, a w sprawie z oskarżenia prywatnego – oskarżyciel prywatny [10]. 

Własna ekspertyza w procesie karnym 

Strona może przedstawić własną ekspertyzę, ale w procesie karnym ma ona status dokumentu prywatnego, a nie opinii biegłego w rozumieniu procesowym [6]. Taka ekspertyza pomaga jednak uzasadnić wniosek o powołanie biegłego lub sformułować zastrzeżenia do opinii sporządzonej na zlecenie organu – np. w sporze o stan trzeźwości kierowcy można zamówić retrospekcję alkoholową. 

Ile kosztuje prywatna opinia biegłego i kiedy się opłaca? 

Cena prywatnej opinii nie wynika z rozporządzeń – stawki z rozporządzenia dotyczą biegłych powołanych przez organ procesowy, a ekspertyzę zamawianą przez klienta wycenia się indywidualnie [1]. Na wycenę wpływają przede wszystkim: 

• dziedzina i liczba specjalności potrzebnych do odpowiedzi na pytania, 

• objętość materiału dowodowego do analizy, 

• konieczność badań laboratoryjnych, badań osób np. Gdy zachodzi konieczność oceny stopnia powstałego uszczerbku na zdrowiu, oględzin lub odzyskiwania danych, 

• termin, w jakim opinia ma być gotowa. 

Jaką wartość ma prywatna opinia w sądzie 

W postępowaniu cywilnym prywatna opinia nie zastępuje opinii biegłego sądowego: przeważnie traktuje się ją jako wzmocnienie stanowiska strony, a część orzecznictwa – jako dokument prywatny, który dowodzi jedynie tego, że autor złożył zawarte w nim oświadczenie [6]. Jej wartość polega na czym innym: pozwala ocenić szanse sprawy przed pozwem, precyzyjnie sformułować tezę dowodową i merytorycznie zakwestionować wadliwą opinię biegłego sądowego. 

Czy koszt prywatnej opinii można odzyskać 

W sprawach odszkodowawczych – tak, pod warunkiem niezbędności. Poszkodowanemu przysługuje od ubezpieczyciela odpowiedzialności cywilnej zwrot kosztów prywatnej opinii (ekspertyzy) rzeczoznawcy, jeżeli jej sporządzenie było niezbędne do efektywnego dochodzenia odszkodowania (uchwała 7 sędziów SN z 2 września 2019 r., III CZP 99/18) [7]. Dotyczy to np. rekonstrukcji wypadku drogowego zleconej w sporze z ubezpieczycielem o wysokość odszkodowania. 

Porada eksperta Biura Ekspertyz Sądowych: Zanim zamówisz prywatną opinię, prześlij materiał do wstępnej analizy – na tej podstawie przedstawiamy wycenę i termin wykonania, więc znasz koszt, zanim podejmiesz decyzję. Przekaż materiał w pierwotnej postaci: np. pełną dokumentację medyczną zamiast wybranych stron, nagranie w oryginalnym pliku zamiast kopii z komunikatora, która mogła zostać skompresowana. Jeśli materiał jest nośnikiem danych lub dowodem rzeczowym, skorzystaj z bezpiecznego dostarczenia i odbioru materiału dowodowego, żeby nie stracić jego wartości dowodowej. 

Podsumowanie: ile kosztuje opinia biegłego sądowego

Opinia biegłego powołanego przez sąd lub organ postępowania przygotowawczego kosztuje tyle, ile wynika z liczby godzin pracy i stawki biegłego (w 2026 r. od 32,32 zł do 99,28 zł brutto za godzinę, z możliwością podwyższenia o połowę) albo z taryfy zryczałtowanej, plus wydatki i ewentualny VAT. W sprawie cywilnej zaliczkę płaci strona wnosząca o dowód, a ostateczny podział kosztów zależy od wyniku sprawy; w sprawie karnej wydatki wykłada Skarb Państwa i odzyskuje je od skazanego. 

Prywatna opinia nie zastąpi opinii biegłego sądowego, ale pomaga ocenić szanse sprawy, a w sporach odszkodowawczych jej koszt może zostać zwrócony. Jeśli zastanawiasz się, czy ekspertyza pomoże w Twojej sprawie, zapytaj o opinię i bezpłatną wycenę. 

FAQ 

Czy niewykorzystana część zaliczki na biegłego wraca do strony? 

Tak, zaliczka podlega rozliczeniu, a jeśli wydatki okazały się niższe, nadwyżkę zwraca się stronie. Na postanowienie o zwrocie zaliczki przysługuje zażalenie (art. 394¹ᵃ § 1 pkt 9 k.p.c.) [4]. 

Ile trwa sporządzenie opinii biegłego? 

Termin na wydanie opinii sąd lub organ postępowania przygotowawczego wskazuje w postanowieniu o przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego [1]. Opinia złożona ze znacznym nieusprawiedliwionym opóźnieniem może skutkować obniżeniem wynagrodzenia biegłego [8], co pośrednio chroni strony przed przewlekłością. 

Czy można wybrać konkretnego biegłego i zapłacić mu więcej? 

Biegłego wyznacza organ – strona może wskazać we wniosku dowodowym specjalność lub kandydata, ale decyzja należy do organu. Wyższe wynagrodzenie jest możliwe, gdy biegły w ciągu tygodnia od zlecenia zażąda innej kwoty, a strony się na to zgodzą i zostanie uiszczona zaliczka [8]. 

Czy koszt prywatnej opinii wlicza się do kosztów procesu? 

Nie ma tu automatyzmu: przepisy o kosztach procesu nie wymieniają wprost prywatnych ekspertyz, więc sądy oceniają to w konkretnej sprawie. W sprawach odszkodowawczych pewniejszą drogą jest dochodzenie kosztu ekspertyzy jako elementu szkody – pod warunkiem, że była niezbędna do efektywnego dochodzenia odszkodowania [7]. 

Jakie wydatki biegłego płaci strona oprócz jego wynagrodzenia? 

Strona pokrywa niezbędne wydatki biegłego, w szczególności materiały, amortyzację aparatury badawczej i dojazd na miejsce wykonania czynności [1]. Biegły dokumentuje je fakturami lub rachunkami, a gdy to niemożliwe – pisemnym oświadczeniem z kwotą, mechanizmem wyliczenia i przyczyną braku dokumentu [1]. 

Czy biegły może żądać zapłaty bezpośrednio od strony? 

W postępowaniu cywilnym – nie. Wynagrodzenie i zwrot wydatków biegłego ustala i przyznaje sąd albo referendarz sądowy, a przyznaną kwotę wypłaca się niezwłocznie [8]. Strona płaci zaliczkę do sądu i ewentualnie rozlicza koszty po zakończeniu sprawy. 

Czy w sprawie o ustalenie ojcostwa lub alimenty trzeba płacić za badania i opinie? 

Strona dochodząca ustalenia ojcostwa lub macierzyństwa i roszczeń z tym związanych oraz strona dochodząca alimentów nie mają obowiązku uiszczania kosztów sądowych, a wydatki tymczasowo ponosi za nie Skarb Państwa [5]. Gdy powództwo o ustalenie ojcostwa okaże się oczywiście bezzasadne, sąd może obciążyć powoda nieuiszczonymi kosztami [5]. 

Czy VAT zwiększa koszt opinii biegłego? 

Tak, jeśli biegły jest podatnikiem VAT – jego wynagrodzenie podwyższa się o kwotę podatku według stawki obowiązującej w dniu orzekania o wynagrodzeniu [8]. Przy stawce 23% opinia za 913,40 zł netto kosztuje więc 1 123,48 zł. 

Źródła 

1. Dz.U. 2025 poz. 1444 – Obwieszczenie Ministra Sprawiedliwości z 11 października 2025 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie określenia stawek wynagrodzenia biegłych, taryf zryczałtowanych oraz sposobu dokumentowania wydatków niezbędnych dla wydania opinii w postępowaniu cywilnym. https://api.sejm.gov.pl/eli/acts/DU/2025/1444/text.pdf 

2. Dz.U. 2026 poz. 62 – Ustawa budżetowa na rok 2026 z dnia 9 stycznia 2026 r., art. 9 ust. 1 pkt 2 lit. a (serwis Standardy Prawa). https://standardyprawa.pl/akt/624/art/67881 (dostęp 2026-10-16) 

3. Kodeks postępowania cywilnego – Art. 130⁴. Obowiązek uiszczenia zaliczki na pokrycie wydatków (serwis Standardy Prawa). https://standardyprawa.pl/akt/76/art/12874 (dostęp 2026-10-16) 

4. Sąd Najwyższy – Uchwała z 20 maja 2026 r., III CZP 42/25. https://www.sn.pl/sites/orzecznictwo/Orzeczenia3/III+CZP+42-25.pdf 

5. Dz.U. 2025 poz. 1228 – Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, tytuł IV: art. 94–118 (serwis ArsLege). https://arslege.pl/ustawa-o-kosztach-sadowych-w-sprawach-cywilnych/k26/s1091/ (dostęp 2026-10-16) 

6. Prawo.pl – Opinie prywatne mogą pomóc sądom, ale biegli muszą budzić zaufanie, 13.05.2024. https://www.prawo.pl/prawnicy-sady/opinie-prywatne-w-sadzie-a-weryfikacja-bieglych,526885.html 

7. Sąd Najwyższy – Biuletyn SN nr 9/19, uchwała składu 7 sędziów z 2 września 2019 r., III CZP 99/18, 30.10.2019. https://www.sn.pl/orzecznictwo/Biuletyn_SN/Biuletyn_SN_1909.pdf 

8. Dz.U. 2025 poz. 1228 – Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, dział 2: art. 85–93a (serwis ArsLege). https://arslege.pl/ustawa-o-kosztach-sadowych-w-sprawach-cywilnych/k26/s1090/ (dostęp 2026-10-16) 

9. Dz.U. 2026 poz. 490 – Kodeks postępowania karnego, rozdział 68: art. 616–622 (serwis ArsLege). https://arslege.pl/kodeks-postepowania-karnego/k13/s566/ (dostęp 2026-10-16) 

10. Dz.U. 2026 poz. 490 – Kodeks postępowania karnego, rozdział 70: zasądzenie kosztów procesu, art. 626–641 (serwis LexLege). https://lexlege.pl/kpk/rozdzial-70-zasadzenie-kosztow-procesu/568/ (dostęp 2026-10-16)